Ο ελληνισμός της Ανατολικής Ρωμυλίας και ο εκπατρισμός του

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η Ανατολική Ρωμυλία

Η Βόρειος Θράκη είναι ο χώρος που περικλείεται από τις οροσειρές του Αίμου από βορά, της Ροδόπης από νότου, και του Όρβηλου από δυτικά, βρέχεται δε από τον Εύξεινο Πόντο από ανατολικά. Κατά το Συνέδριο του Βερολίνου (01 Ιουλ 1878) ανακηρύχθηκε αυτόνομη επαρχία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας της Βόρειας Θράκης, στην οποία δόθηκε το όνομα ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΡΟΥΜΕΛΙΑ ή ΡΩΜΥΛΙΑ. Η αυτονομία αυτή διήρκησε μέχρι 06 Σεπ 1885, χρονιά κατά την οποία προσαρτήθηκε πραξικοπηματικά στη Βουλγαρία. Οι Έλληνες της Ανατολικής Ρωμυλίας, που έχουν τη Ελληνική καταγωγή από αρχαιοτάτων χρόνων γνωστοί ως θράκες, υπέστησαν από τους Βουλγάρους τα πάνδεινα, αγωνίστηκαν όμως γενναία για να αποφύγουν τον εκβουλγαρισμό. Χωρίς όμως την υποστήριξη της μητέρας Ελλάδας και των Μεγάλων Δυνάμεων, αναγκάσθηκαν σιγά-σιγά να εγκαταλείψουν τα πάτρια εδάφη τους και να εγκατασταθούν στην ελεύθερη Ελλάδα ή σε άλλα μέρη. Επισφράγιση της εγκαταλείψεως αυτής ήταν η Συνθήκη του Νεϊγύ 27 Νοε 1919) στην οποία μεταξύ των άλλων υπήρχε και ο όρος για την εκούσια ανταλλαγή πληθυσμών, η οποία όμως από μέρους των Βουλγάρων μετατράπηκε σε ακούσια…

 Θράκη

Η Θράκη σύμφωνα με τους ιστορικούς και τους γεωγράφους της αρχαιότητας, ήταν η χώρα που βρισκόταν ανάμεσα στο Δούναβη ποταμό και το Αιγαίο Πέλαγος. Τα ακριβή όρια είναι συγκεχυμένα. Ο Θουκυδίδης αναφέρει ως Θράκη την περιοχή που βρισκόταν μεταξύ του Αίμου, Προποντίδας, Αιγαίου και Στρυμόνα ποταμού (Θουκιδ.Β 97). Από την εποχή του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου το όριο της Θράκης προς Δυσμάς έγινε ο Νέστος ποταμός. Οι Θράκες φυλετικά ανήκουν στους ινδοευρωπαίους. Κατά τα προϊστορικά χρόνια είχαν διασκορπιστεί στο μεγαλύτερο μέρος του Αίμου και Θράκες έποικοι ζούσαν στη Νότιο Ελλάδα και σε διάφορα νησιά του Αιγαίου.

Η εγκατάσταση των Ελλήνων αποίκων στα Θρακικά παράλια έγινε τον 7ο π.Χ. αιώνα με ειρηνικό τρόπο αλλά και μερικές φορές και κατόπιν βίας, Καθοριστικοί παράγοντες στον εξελληνισμό της Θράκης υπήρξαν η αστικοποίηση της χώρας, λόγω του Ελληνικού αποικισμού των παραλίων, ο Μακεδονικός αποικισμός της ενδοχώρας, η ανάπτυξη του εμπορίου και της αγροτικής οικονομίας, η κοινωνική πολιτική των Ελλήνων αποίκων με τις αλλεπάλληλες επιγαμίες, καθώς επίσης η συγκοινωνιακή, δημογραφική, οικονομική, γλωσσική και επαρχιακή πολιτική των Ρωμαίων στη Θράκη. Το 341 π.Χ. η Θράκη έγινε Μακεδονική επαρχία η διοίκηση της οποίας ανατέθηκε σε Μακεδόνα στρατηγό και προσαρτήθηκε στο Μακεδονικό κράτος.

Σπουδαιότερη Μακεδονική αποικία υπήρξε η Φιλιππούπολη, με ευρύτερη γεωγραφική δικαιοδοσία. Επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ιδρύθηκαν νέα αστικά κέντρα, σύμφωνα με το πρότυπο των Ελληνικών πόλεων, είχαν δε ελληνικό πολίτευμα και ελληνικό ή εξελληνισμένο πληθυσμό. Κατά τη Βυζαντινή αυτοκρατορία η Θράκη αποτέλεσε τον προμαχώνα και το προπύργιο των από βορρά επιδρομέων, έτσι ώστε γνώρισε πολλές επιδρομές και καταστροφές. Μεταξύ των επιδρομέων ήταν και οι Βούλγαροι. Οι Τούρκοι άρχισαν να καταλαμβάνουν τη Θράκη το 1359, κατέλαβαν το 1361 την Ανδριανούπολη, το 1363 τη Φιλιππούπολη για να ακολουθήσει η πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453.

Βουλγαρία

Η Βουλγαρία είναι χώρα της Βαλκανικής που συνορεύει προς βορρά με τη Ρουμανία (το μεγαλύτερο μέρος των συνόρων διαρρέει ο Δούναβης), προς δυσμάς με την πρώην Γιουγκοσλαβία, προς νότο με την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Τουρκία και από ανατολάς βρέχεται από τον Εύξεινο Πόντο. Η Ανατολική Ρωμυλία σήμερα αποτελεί τη Νότια Βουλγαρία. Οι Βούλγαροι είναι λαός τούρκικης (Μογγολικής) καταγωγής ο οποίος πολύ αργότερα ήρθε σε επιμειξία με τους Σλάβους. Το εθνικό τους όνομα «Βούλγαροι» προέρχεται από την περιοχή του Βόλγα ποταμού, όπου κατοικούσαν πριν την κάθοδό τους στη Βαλκανική περί το 670 μ.Χ. Από το 679 μ.Χ. μέχρι το 1018 μ.Χ.

Το Βουλγαρικό κράτος δημιουργήθηκε, ισχυροποιήθηκε και επεκτάθηκε σε βάρος του Βυζαντίου. Πρώτη πρωτεύουσα του ήταν το Τύρνοβο και κατόπιν η Σόφια. Εκχριστιανίσθηκαν υπό των Ελλήνων Μοναχών Αδελφών Κυρίλλου και Μεθοδίου και υιοθέτησαν ως επίσημη γραφή το Κυριλλικό Αλφάβητο. Το 1018 μ.Χ. ηττηθέντες κατά κράτος από τον αυτοκράτορα Βασίλειο το Β’ (Βουλγαροκτόνο) περιορίσθηκαν βόρεια Σκομίου και Αίμου. Τότε η Βουλγαρία απετέλεσε τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η δε Βουλγαρική Εκκλησία υπήχθη στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως. Από το 1186 ανασυνταχθέντες ξανάρχισαν τις επιδρομές των προς το νότο και επεκτάθηκαν μέχρι Αιγαίου πελάγους. Το 1395 υποδουλώθηκαν στους Τούρκους.

Η Συνθήκη του Κιουρτσούκ Καϊναρτζή (1174) συνέβαλε στο να αναπτυχθεί η εθνική τους συνείδηση. Το 1870 οι Βούλγαροι, με την ενθάρρυνση των Ρώσων, αποσπάσθηκαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ίδρυσαν τη Βουλγαρική εξαρχία. Το 1878 με τη Συνθήκη του Αγ.Στεφάνου, η Ρωσία επέβαλε τη δημιουργία της «Μεγάλης Βουλγαρίας», η οποία αναπράπηκε με τη Συνθήκη του Βερολίνου δημιουργώντας μια ηγεμονία στα βόρεια υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου και μια αυτόνομη επαρχία, στην Ανατολική Ρωμυλία, την οποία προσάρτησε πραξικοπηματικά το 1885. Το 1908 η Βουλγαρία ανακηρύχθηκε σε ανεξάρτητο Βασίλειο.

Η Βόρεια Θράκη κατά τους Ελληνιστικούς-Ρωμαϊκούς Χρόνους

Κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους η Ελληνική γλώσσα κυριαρχεί σε ολόκληρη την Βαλκανική. Η Φιλιππούπολη ως πρωτεύουσα της Θράκης αποτελεί την κοιτίδα του Ελληνικού πολιτισμού, ιδιαίτερα δε στη Βόρεια Θράκη. Η Ρωμαϊκή κυριαρχία δεν κατορθώνει να αλλοιώσει τον Ελληνικό χαρακτήρα της Θράκης. Αυτό το αποδεικνύουν οι περίπου 1.000 ελληνικές επιγραφές που ανευρέθησαν στην άνω και μέση κοιλάδα του Έβρου ποταμού, που ανήκουν χρονολογικά σΆυτήν την περίοδο. ΑπΆυτές οι 186 βρέθηκαν στην Φιλιππούπολη, 506 στην κοντινή περιοχή της και οι υπόλοιπες στην ευρύτερη περιοχή της.

Βυζαντινοί Χρόνοι – Εμφάνιση Βουλγάρων

Από το 330 μ.Χ. που μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα του Ρωμαϊκού κράτους στο Βυζάντιο, από τον Μ.Κωνσταντίνο, το κέντρο βαρύτητας της Αυτοκρατορίας μεταφέρεται στη Θράκη και το Θρακικό-Ελληνικό στοιχείο αναλαμβάνει στα φανερά τα πρωτεία. Κατά τον 7ο μ.Χ. αιώνα και συγκεκριμένα το 679 μ.Χ. οι Βούλγαροι κάνουν για πρώτη φορά την εμφάνισή τους στη Βόρεια Θράκη, όταν πέρασαν το Δούναβη και εγκαταστάθηκαν στη Μυσία, τη σημερινή Βόρεια Βουλγαρία. Στην Βόρεια Θράκη κατοικούσαν αποκλειστικά Έλληνες, οι οποίοι παρέμειναν στην περιοχή μέχρι το 1906. Από το 679 μέχρι το 1363 μ.Χ. που η Θράκη υποδουλώθηκε στους Τούρκους, οι Βούλγαροι δεν μπόρεσαν να παραμείνουν στη Βόρειο Βουλγαρία και έτσι η περιοχή παρέμεινε συνεχώς Ελληνική. Η μη ύπαρξη των Βουλγάρων φαίνεται από το ότι η Φιλιππούπολη, πρωτεύουσα της Βόρεια Θράκης μόλις το 1818 απόκτησε τον πρώτο Βούλγαρο με το όνομα Τσαλίκωφ, το δε 1859 αριθμούσε μόλις δέκα πέντε 15) βουλγαρικές οικογένειες.

Χρόνοι Τουρκοκρατίας-Επανάσταση του 1821

Οι Τούρκοι κατέκτησαν ολόκληρη την Ελληνική χερσόνησο και στα τέλη του 14ου αιώνα το Βουλγαρικό κράτος, φθάνοντας έτσι μέχρι την Ουγγαρία. Το 16ο, 17ο και 18ο αιώνα οι Τούρκοι εποικίζουν με μουσουλμανικούς πληθυσμούς τη Θράκη. Οι θρησκευτικές όμως κοινότητες των Ελλήνων με τη δράση τους διατηρούν ακέραιη την εθνική ταυτότητα του πληθυσμού. Η συμμετοχή του Βορειοθρακικού Ελληνισμού στον αγώνα της εθνεγερσίας ήταν ευρύτατη. Συνοπτικά αναφέρονται ότι, ο Αντώνιος Κομιζόπουλος (Φιλιππουπολίτης) υπήρξε το 4ο μέλος της Φιλικής Εταιρίας, η οικογένεια Κουμπάρη (από τη Μεσημβρία) ανέπτυξε δραστηριότητα στις γραμμές της Φιλικής Εταιρίας στην Οδησσό, στον Ιερό Λόχο συμμετείχαν Ανατολικορωμυλιώτες, ο Μητροπολίτης Αγχιάλου Ευγένιος Καραβίας απαγχονίστηκε στην Κωνσταντινούπολη μαζί με τον Γρηγόριο τον Ε’ και τους Μητροπολίτες Εφέσσου και Νικομηδείας το Πάσχα του 1821. Στη Θράκη συναντά ο Παπαφλέσσας τους πιο ενθουσιώδεις οπαδούς της Εθνεγερσίας, όπως Μητροπολίτες, προύχοντες, δασκάλους και πλοιάρχους, οι οποίοι αναφέρονται στο παράρτημα Γ’ τόμου των Θρακικών.

Πανσλαβισμός-Αφύπνιση των Βουλγάρων

Ο Πανσλαβισμός ως θεωρία επηρέασε ισχυρότατα την πολιτιστική κατάσταση στα Βαλκάνια και είχε επιπτώσεις στην Ελλάδα, ιδιαίτερα δε στη Μακεδονία και στη Θράκη. Ο ρόλος της Βουλγαρίας στα Πανσλαβικά σχέδια επηρέασε σημαντικά την τύχη της Ανατολικής Ρωμυλίας. Για το λόγο αυτό θα γίνει μια σύντομη ανάλυση της θεωρίας του. Πανσλαβισμός είναι η κίνηση των Σλαβικών λαών που αποβλέπει σε μια πολιτική ή πνευματική ένωσή τους σε ένα Ομοσπονδιακό κράτος. Στην πραγματικότητα όμως είναι ένα ιδεολογικό πρόσχημα και μια πιθανή ηθική ιδεολογία της Ρωσικής επεκτατικής πολιτικής.

Ο Μάουρο Ορμπίνι το 1601 δημιουργεί τη θεωρία περί Σλάβων, η οποία από την Ιταλική μεταφράζεται και δημοσιεύεται στα Ρώσικα το 1722 κατΈντολή του Μεγ.Πέτρου για να αποτελέσει τη βάση της «Διαθήκης» του και της όλης μετέπειτα πανσλαβικής πολιτικής. Ο Κριμαϊκός Πόλεμος 1854-55) είχε ως αποτέλεσμα της διάψευση των ελπίδων που η Ρωσία είχε στηρίξει στην Αυστρία και έτσι ο Πανσλαβισμός παίρνει χαρακτήρα επιθετικό και πολιτικό. Η μεταβολή αυτή ενεργεί και σε βάρος της Ελλάδος μια και μέχρι τότε η Ελλάδα ήλπιζε να έχει την ομόθρησκη Ρωσία συμπαραστάτη στον απελευθερωτικό αγώνα.

Το 1858 συγκροτείται στη Μόσχα η «Σλαβική Ενεργετική Επιτροπή» με σκοπό τη βοήθεια των Σλάβων του νότου. Ταυτόχρονα υιοθετείται η θεωρία του Φελμεράϋερ «περί αμφισβητήσεως της Ελληνικότητας των σημερινών Ελλήνων». Έτσι υποστηρίζεται και πάλι το σχέδιο της Αικατερίνης με μόνη αλλαγή ότι τον ρόλο των Ελλήνων έχουν μέχρι τώρα οι Βούλγαροι, τους οποίους ενισχύουν πολιτικά με στόχο τη δημιουργία εθνικής Σλαβικής συνειδήσεως. Το 1840 εγκαινιάζεται ο εθνικοθρησκευτικός αγώνας των Βουλγάρων κατά των Ελλήνων και του Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως.

Η Σλαβική προπαγάνδα ξεκινά από τη ρίζα κάθε έθνους της, από το σχολείο. Οι Βούλγαροι με τη συστηματική πανσλαβική προπαγάνδα αρχίζουν να αφυπνίζονται και απΆυτή τη χρονική περίοδο αρχίζει ένας αγώνας ζωής ή θανάτου για τον Ελληνισμό της Βορείου Θράκης, ο οποίος έστεκε εμπόδιο στην επίτευξη των σχεδίων του Πανσλαβισμού. Ιδρύουν σχολεία, εκκλησίες, ζητούν τις εκκλησίες των Ελλήνων, απαιτούν να γίνεται η Θεία Λειτουργία στα Σλαβικά, δεν μνημονεύουν τον Οικουμενικό Πατριάρχη, ενώ ταυτόχρονα εξαπολύουν μια άνευ προηγουμένου τρομοκρατία σε πόλεις και χωριά κατά των ελληνικών πληθυσμών.

Δράση Βορειοθρακικού Ελληνισμού – Το Σχίσμα

Ο Ελληνισμός της Θράκης δεν μένει αμέτοχος σε ότι συμβαίνει στο χώρο με τον οποίο ένιωθε στενά δεμένος και δεν έλειψε εκ μέρους του Ελληνισμού της Βόρειας Θράκης η έμπρακτη απόδειξη αυτού του δεσμού. Με την έναρξη του Εθνικοθρησκευτικού αγώνα των Βουλγάρων στα πλαίσια πάντα των πανσλαβικών σχεδίων, ο Ελληνισμός της Βόρειας Θράκης με ευψυχία και καρτερία αναθερμαίνει τον αγώνα του για τη διατήρηση της Εθνικής του υποστάσεως στο πάτρια έδαφός του.

Τα κέντρα του Ελληνισμού στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα (που προηγείται του Μακεδονικού) είναι η Φιλιππούπολη, η Στενήμαχος, η Ιάμπολη, το Έλγοβο, η Αγαθούπολη, η Σωζόπολη, η Αγχίαλος, ο Πύργος, η Μεσημβρία. Σε όλες αυτές τις πόλεις, κέντρα εκπαιδευτικά και πνευματικά δεν ομιλείται η Βουλγαρική γλώσσα. Επιστήμονες γιατροί, δικηγόροι, αρχιτέκτονες, μηχανικοί είναι όλοι Έλληνες. Το εμπόριο, η βιομηχανία, η γεωργία, η αλιεία είναι στα χέρια των Ελλήνων. Η προσπάθεια των Εθνικών Ιδανικών είναι στα χέρια του κλήρου και των δημογερόντων.

Στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος, η Μεγάλη Ιδέα αποτελεί όνειρο όλων, όμως οι δυσκολίες είναι πολλές. Η μεγάλη Επανάσταση των Κρητών το 1866 τραβά την προσοχή των Τούρκων στη Μεγαλόνησο, ενώ παράλληλα στρέφουν όλοι οι Έλληνες το ενδιαφέρον στον ιερό αγώνα των Κρητών. Και από αυτήν την Ελληνική εκδήλωση δεν απουσιάζουν οι Θράκες, οι οποίοι οργανώνουν τμήμα από τη Στενήμαχο με αρχηγό τον Αθανάσιο Κόντο και τον στέλνουν να αγωνισθεί στην Κρήτη, ενώ αντιπροσωπεία Ρωμυλιωτών παραδίδει στην κεντρική επιτροπή του Κρητικού Αγώνα μεγάλο χρηματικό ποσό για την ενίσχυσή του.

Το 1867 ο Οικουμενικός Πατριάρχης ο Γρηγόριος ο ΣΤ’ τον οποίο διέκρινε ευρύτητα αντιλήψεως, πατριωτισμός και θάρρος, προσπαθεί να αντιμετωπίζει τη Ρωσική και Τουρκική διπλωματία υπό την πίεση της διεθνούς αντιδράσεως για την Κρητική επανάσταση, προτείνοντας σχέδιο αυτονομίας της Εκκλησίας «εν Βουλγαρία» και στέλνοντας υπόμνημα συμφιλιώσεως στους παραιτηθέντες Βουλγάρους Αρχιερείς (σχισματικούς).

Οι Βούλγαροι παραμένουν αδιάλλακτοι και με τη βοήθεια της Ρωσικής πιέσεως επί της Πύλης, κορυφώνουν τη δραστηριότητά τους τόσο αυτοί όσο και οι Ρώσοι απεσταλμένοι στις περιοχές της Ευρωπαϊκής Τουρκίας όπου διαβιούσαν Βουλγαρικοί πληθυσμοί.

Την 10 Μαρ 1870 εκδόθηκε από το Σουλτάνο φιρμάνι για την ίδρυση Βουλγαρικής Εξαρχίας. Το φιρμάνι είναι μια νίκη του Πανσλαβισμού. Το πρώτο βήμα για την ίδρυση του Βουλγαρικού κράτους έγινε. Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί ο όρος ότι : «Αν τα 2/3 τουλάχιστον των ορθοδόξων κατοίκων μιας περιφέρειας εκδηλώσουν την επιθυμία να υπαχθούν στην Εξαρχία, τότε η επαρχία αυτή μπορεί να αποσπασθεί από τη δικαιοδοσία του Πατριάρχου».

Ο όρος αυτός ήταν φοβερός για τον Ελληνισμό της Θράκης και της Μακεδονίας, διότι με το πρόσχημα εκκλησιαστικών διεκδικήσεων άφηνε πεδίο ανοικτό για τον Βουλγάρους. Η πολιτική του Πανσλαβισμού άνοιγε νέα σύνορα έναντι του Ελληνισμού. Οι Ελληνικοί φορείς της Ανατολικής Ρωμυλίας σ’αυτήν την κρίσιμη στιγμή εντείνουν την άμυνά τους.

Το 1874 με την χορηγία του Γ.Ζαρίφη ιδρύονται τα Ζαρίφεια Διδασκαλεία στη Φιλιππούπολη, που θα φωτίσουν την Ελληνική παιδεία της Ανατολικής Ρωμυλίας για 30 ακόμα δύσκολα χρόνια. Οι Ελληνικοί σύλλογοι φουντώνουν. Η «Ευριδίκη», ο «Ορφέας», η «Ισχύς» και άλλοι με εθνικό και φιλανθρωπικό χαρακτήρα γίνονται η ασπίδα του μαχόμενου Ελληνισμού για την Εθνική επιβίωση, δυστυχώς χωρίς καμιά βοήθεια από το Ελληνικό κράτος.

Ακολουθεί η διάσκεψη της Κωνσταντινουπόλεως το 1876, όπου επιβεβαιώνεται το πρόγραμμα των Ρώσων για τη δημιουργία Βουλγαρικού κράτους, ενώ ούτε οι Άγγλοι ούτε οι άλλοι Ευρωπαίοι δείχνουν ενδιαφέρον για την τύχη των Ελληνικών επαρχιών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

thessgiatro.gr

 

Tagged